هشدار فائو در خصوص سویه SAT 1 تب برفکی برای کشورهای خاور نزدیک و اورآسیا - دکتر محمدرضا شعله‌پاش

صفحه نخست » عمومی

تعداد بازدید: ۷۵۹۷

تاریخ انتشار: 20 May 2025 - ۳۰ ارديبهشت ۱۴۰۴ - ۲۲:۴۵

هشدار فائو در خصوص سویه SAT 1 تب برفکی برای کشورهای خاور نزدیک و اورآسیا

دکتر محمدرضا شعله‌پاش

رئیس گروه مطالعات اپیدمیولوژیک بیماری‌های دامی سازمان دامپزشکی کشور

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) به کشورهای خاور نزدیک و اورآسیا هشدار می‌دهد تا آمادگی خود را در برابر تب برفکی افزایش دهند.

نکات کلیدی:

1 - تب برفکی یک بیماری ویروسی بسیار مسری است که گاو، گوسفند، بز، خوک و سایر حیوانات زوج‌سم را مبتلا می‌کند. اگرچه تهدیدی برای سلامت انسان محسوب نمی‌شود ، اما تأثیر شدیدی بر امنیت غذایی، معیشت، و بازارهای ملی و بین‌المللی دارد.

2 - هفت سروتیپ ویروس تب برفکی وجود دارد ((A، O، C، SAT1، SAT2، SAT3 و Asia1.

ایمنی ناشی از عفونت یا واکسیناسیون، خاص سروتیپ مربوطه است و در برابر سروتیپ‌های دیگر محافظت ایجاد نمی‌کند.

3 -علائم بالینی: حیوانات مبتلا دچار تب و تاول/زخم در پاها، دهان، بینی، پوزه و پستان می‌شوند. بی‌حالی، بی‌اشتهایی، کاهش وزن، لنگش و کاهش تولید شیر مشاهده می‌شود. برخی حیوانات، به‌ویژه نشخوارکنندگان کوچک، ممکن است بدون علامت باشند . دامهای جوان ممکن است بر اثر نارسایی ناگهانی قلب تلف شوند.

4 - انتقال از طریق مسیر تنفسی یا دهانی انجام می‌شود. حیوانات آلوده ویروس را از طریق تمام ترشحات و مواد دفعی خود (بزاق، ادرار، مدفوع، شیر)پخش می‌کنند. تب برفکی عمدتاً از طریق جابجایی دام‌ها منتقل می‌شود، اما می‌تواند از طریق لباس، کفش، تجهیزات، وسایل نقلیه آلوده نیز گسترش یابد. ویروس در محیط و محصولات دامی زنده می‌ماند.

5 - تشخیص: اولین رخداد بیماری در یک منطقه باید به‌صورت آزمایشگاهی تأیید شود. همچنین، تشخیص آزمایشگاهی برای تعیین سروتیپ عامل ضروری است. نمونه‌های مناسب برای تأیید ویروس شامل مایع تاولی یا اپی‌تلیوم است.

6 - پیشگیری: خط مقدم دفاع در برابر تب برفکی شامل رعایت اصول امنیت زیستی قوی، افزایش آگاهی و پایش است. در صورت وجود واکسن، ضروری است که آن‌ها با سویه‌های در گردش منطبق باشند.

فائو توصیه می‌کند اقدامات پایش و امنیت زیستی در مناطق خاور نزدیک و اوراسیا ، پس از SAT1 شناسایی اخیر سروتیپ ویروس تب برفکی در عراق، هم در گاو و هم در گاومیش تقویت شود.

. این سروتیپ همچنین در میان گاوها در یک ایستگاه قرنطینه در بحرین شناسایی شده است

شناسایی سروتیپ SAT1 نگرانی جدی برای منطقه ایجاد کرده، زیرا معمولاً در آن وجود ندارد و جمعیت دامی منطقه را به شدت حساس به بیماری می‌سازد. ویروس احتمالاً گسترش یافته و احتمالاً تثبیت می‌شود، به‌ویژه با افزایش جابجایی دام‌ها در ماه‌های آینده به دلیل کوچ بهاره و مناسبت های مذهبی.

تب برفکی چالشی دیرینه در خاور نزدیک و اوراسیا بوده و سروتیپ‌های مختلفی در کشورهای مختلف در گردش هستند. عمدتاً سروتیپ‌های A و O و اخیراً SAT2 . کشورها در این مناطق با شیوع‌های مکرر تب برفکی روبرو هستند که اغلب به جابجایی‌های فرامرزی دام، تجارت غیررسمی دام و پوشش ناکافی واکسیناسیون مرتبط است.

نفوذ سروتیپ SAT2 در سال‌های 2022 تا 2023 بحرین، اردن، عراق، عمان و ترکیه را تحت تأثیر قرار داد که با ویروس‌هایی مرتبط بود که معمولاً در شرق آفریقا شناسایی می‌شوند.
SAT1 گردش معمولاً محدود به جنوب صحرای آفریقا است و سویه‌ای که اخیراً در بحرین و عراق شناسایی شده، بیشترین شباهت را با ویروس‌هایی دارد که بیش از پنج سال پیش از شرق آفریقا جدا شده‌اند. . از قبل ، SAT1 به‌طور پراکنده در خاور نزدیک و اوراسیا شناسایی شده است .

آخرین گزارش‌ها از گردش گسترده SAT1 در منطقه به سال 1962 بازمی‌گردد که در آن سال مواردی از SAT1 در بحرین، جمهوری اسلامی ایران، عراق، اسرائیل، اردن، لبنان، جمهوری عربی سوریه و ترکیه گزارش شد. پیش از رویداد کنونی، آخرین مورد نفوذ SAT1 در منطقه در ژوئیه 2023 گزارش شد که مواردی در گاوهای قطر شناسایی شدند. موارد اخیر در بحرین و عراق نشانگر ورود مجدد این سروتیپ به منطقه هستند و تهدید مداوم سروتیپ‌ها و سویه‌های غیربومی را برجسته می‌کنند؛ امری که نیاز به نظارت دقیق‌تر و اقدامات کنترلی هدفمند دارد.

با توجه به تجارب گذشته از تب برفکی در منطقه و جمعیت بالای دام‌های حساس شامل میلیون‌ها گاو، گوسفند، بز و گاومیش ، تجارت فعال فرامرزی دام و فرآورده‌های دامی و اتکای زیاد بر دام برای امنیت غذایی و ثبات اقتصادی، شناسایی SAT1 مستلزم توجه فوری برای جلوگیری از گسترش بیشتر و کاهش اثرات آن است. چون سروتیپ SAT1 به طور معمول در منطقه یافت نمی‌شود، واکسن‌های استفاده‌شده در برنامه‌های واکسیناسیون تب برفکی ممکن است این سروتیپ را پوشش ندهند که دام‌ها را به‌شدت آسیب‌پذیر می‌کند. تحلیل‌هایی برای شناسایی واکسن‌های موجود با تطابق آنتی‌ژنی با سویه جدید SAT1 در حال انجام است .

بیماری تب برفکی یکی از مسری‌ترین بیماری‌های حیوانی به‌شمار می‌رود و به دلیل توانایی بالای آن در گسترش فرامرزی، از اهمیت زیادی برای پایش و کنترل برخوردار است. اگرچه ویروس تب برفکی باعث بیماری در انسان نمی‌شود، اما دام‌هایی مانند گاو، گوسفند، بز و خوک را مبتلا می‌کند و تأثیرات اقتصادی شدیدی دارد، به‌ویژه در جمعیت‌هایی که ایمنی نسبت به این بیماری ندارند. زیان‌های ناشی از تب برفکی شامل کاهش تولید شیر و افزایش وزن، اختلالات تولیدمثلی و گاه‌به‌گاه مرگ‌ومیر در دامهای جوان است. لنگش ناشی از این بیماری می‌تواند توانایی حیوان را در دسترسی به غذا و آب کاهش دهد و همچنین از کارایی حیوانات بارکش بکاهد که این امر بر دیگر جنبه‌های تولیدات کشاورزی نیز اثرگذار است. هزینه‌های پیشگیری و کنترل این بیماری، به‌علاوه محدودیت‌های تجاری داخلی و بین‌المللی، بالا بوده و معیشت و امنیت غذایی را در زنجیره‌های ارزش تحت تأثیر قرار می‌دهد.

مهم‌ترین راه‌هایگسترش خطر سریع ویروس تب برفکی به موارد زیر مرتبط هستند:

* افزایش تجارت و جابجایی دام‌ها در ارتباط با مناسبت‌های مذهبی
* کوچ فصلی نشخوارکنندگان به مراتع تابستانی؛
* تجارت داخلی و بین‌المللی دام، به‌ویژه در زمان اختلاط دام‌ها در بازارهای دام زنده، مکان‌های نگهداری و در حین حمل و نقل؛
* اجرای ناکافی بازرسی دام در مرزهای بین‌المللی

اقدامات پیشنهادی :

* کشورها باید مسیرهای خطری که پیش‌تر موجب ورود و گسترش تب برفکی شده‌اند را مرور کرده و اقدامات کاهش خطر را برنامه‌ریزی کنند. این موارد می‌تواند شامل آغاز یا به‌روزرسانی ارزیابی‌های خطر و آمادگی برای تهیه و استفاده اضطراری از واکسنی که علیه سروتیپ   SAT1 محافظت می‌کند، باشد .

* به نیروهای دامپزشکی در بخش‌های دولتی و خصوصی هشدار داده شود تا نسبت به شناسایی و گزارش موارد مشکوک به ب برفکی هوشیار باشند.

* بازرسی‌ها باید در مرزهای بین‌المللی، در مرزهای داخلی و استانی ، و مسیرهای حمل و نقل، بر اساس تحلیل خطر تقویت شوند تا خطر ورود دام‌ها یا محصولات دامی آلوده به حداقل برسد. مجازات‌های مربوط به عدم رعایت مقررات می‌تواند افزایش یابد.

* کشورها باید اطمینان حاصل کنند که:
-   یک برنامه اضطراری برای تب برفکی   وجود دارد که شامل روش‌های استاندارد عملیاتی (SOPs)   برای پایش و کنترل رخداد بیماری از جمله واکسیناسیون باشد .
- آزمایشگاه‌ها توانایی لازم برای تأیید سریع موارد مشکوک و تعیین سروتیپ عامل را داشته باشند.

* از طریق کمپین‌های اطلاع رسانی کشاورزان و تشکل ها باید نسبت به افزایش تهدید تب برفکی و اقداماتی که می‌توانند برای محافظت از دام‌های خود انجام دهند، مطلع شوند.

: اقدامات امنیت زیستی باید در مزارع و زنجیره ارزش دام‌ها تقویت شود *

-   حیوانات بیمار باید از دیگر دام‌ها جدا شده و توسط متخصص بهداشت دام بررسی شوند. این حیوانات نباید فروخته شده یا به مناطقی که دیگر دام‌ها ممکن است آلوده شوند، منتقل شوند.
- جابه‌جایی و اختلاط دام‌ها باید به حداقل برسد.

- برای حفظ سلامت دام‌ها در مزارع غیرآلوده، باید از وارد کردن دام‌هایی با مبداء نامشخص خودداری شود. پیش از ادغام دام جدید در گله، بررسی دقیقی برای اطمینان از سلامت آن انجام شود. همچنین، برای جلوگیری از انتشار احتمالی تب برفکی ، دوره   قرنطینه‌ای به مدت حداقل ۵ روز و در حالت ایده‌آل ۱۴ روز رعایت شود.

- هنگام کار با دام، باید از کفش و لباس تمیز استفاده شود و بازدیدکنندگان نباید با دام‌ها تماس داشته باشند.

- از اختلاط محموله‌های مختلف دام در زمانحمل‌ونقل و در بازارهای فروش دام باید اجتناب شود. بازارهای دام، وسایل نقلیه و ایستگاه‌های حمل‌ونقل باید بین فروش‌ها و روزهای تعطیل کاملاً تمیز و تخلیه شوند . توقف موقت جابه‌جایی دام‌ها در صورت وجود موارد مشکوک باید در منطقه یا کشور مدنظر قرار گیرد.

* در صورت استفاده از واکسن تب برفکی ، ، واکسن باید با کیفیت بالا بوده و طبق دستورالعمل سازنده تزریق شود. سویه یا سویه‌های ویروس موجود در واکسن باید از نظر آنتی‌ژنی با سویه‌های در گردش مطابقت داشته باشند.

* اقدامات لازم برای شناسایی زودهنگام باید تقویت شود تا بتوان اقدامات پیشگیرانه و کنترلی مناسب را به موقع اجرا کرد :

- دامداران و دامپزشکان خصوصی باید برای گزارش فوری علائم مشکوک به ادارات دامپزشکی بسیج شوند. این گزارش‌دهی باید از سوی مراجع دامپزشکی تسهیل شود ( مثلاً از طریق یک شماره تماس اختصاصی ).

- سیستم‌های پایش و هشدار سریع باید برقرار باشند که داده‌هایی چون تلفات دام، مشاهدات در کشتارگاه‌ها و دیگر اطلاعات از دامداران ، ، معامله گران دام ،   بازرسان و حتی شبکه‌های اجتماعی را در بر گیرد.
از طریق بخش تولید و سلامت دام و عملیات همکاری فنی با نهادهای شریک، فائو به‌طور کامل متعهد به کمک و پشتیبانی از کشورهای عضو برای ارتقاء آمادگی و توانمندی مدیریت اضطراری خود است.

اقدامات فائو:

* پایش و ارزیابی وضعیت در حال تحول بیماری برای کشورهایی که مایل به اشتراک‌گذاری به‌روزرسانی‌ها

با فائو هستند. لطفاً با فائو از اینطریق تماس بگیرید .FAO-GLEWS @fao.org

* همکاری با آزمایشگاه‌های مرجع فائو و سازمان‌های همکار FAO/WOAH برای ارزیابی ویژگی‌های ویروس و ارائه پروتکل‌های آزمایشگاهی برای شناسایی آن.

* افزایش آگاهی در مورد یافته‌های مهم اپیدمیولوژیک و ویروس‌شناسی و پیامدهای آنها .

* ارائه توصیه‌هایی برای کشورهایی که درگیر بیماری هستند یا در معرض خطر قرار دارند، در زمینه اجرای نظارت و

مراقبت های مبتنی بر خطر.
* ارائه پشتیبانی در زمینه ارزیابی خطر و تهیه نقشه‌های خطر برای شناسایی نقاط بحرانی جهت هدف‌گذاری اقدامات کاهش‌دهنده و اجرای نظارت مبتنی بر خطر.
* ارائه پشتیبانی در تأمین مواد آزمایشگاهی تشخیصی.

* ارائه کمک به مقامات ملی برای ارسال نمونه‌ها، شامل تأمین جعبه حمل و نقل مطابق با مقررات IATA و انجام شناسایی تحت تیپ و توالی‌یابی ویروس، مشروط به رعایت شرایط خاص